Şamanizm, paleolitik çağlardan bu yana dek, Orta Asya başta olmak üzere Sibirya, Kuzey ve Güney Amerika, Avustralya yerlilerinde, Endonezya’da, Güneydoğu Asya’da, Çin, Tibet ve Japonya’da görülen inanç ve yaşam sistemidir.
Şamanizm sadece bir inanç sistemi değil, toplumun ve kurumlarının tamamını ilgilendiren hem inanç yönünden, hem simgesel, ekonomik, siyasal, estetik içeriğe sahip bir kültürel olgudur. Bu tanıma bakılarak Şaman; etkin bir yönetici, hastalıkları tedavi eden bir şifacı, rehber bir psikolog ve sanatçı rollerini de üstlenmiştir. Esasen Şaman, insan ve evren arasında bir arabulucudur.
“Şaman” sözcüğünün Tunguz diline ait “Çaman” dan geldiği uzlaşı konusudur. Sözcüğün etimolojisinde; Ça’dan –bilmek- türeyen Çaman “bilen insan” anlamında kullanılmıştır. Ancak Türk toplumlarında Şamanizm, “Kamlık” ve Şaman ise “Kam”olarak adlandırılmıştır.
Bir Şamanın gerçek bir uygulayıcı olarak kabul edilebilmesi için üç konuda ustalaşması gerekmektedir,
- Değişmiş bilinç hallerine ulaşabilmek
- Fiziksel ve ruhsal dünya arasında bir araç olarak hareket edebilme yeteneği
- Toplumların ihtiyaçlarını diğer yönetici ve şifacıların çözemediği şekilde karşılayabilme yeteneği
İnanç içinde Şamanların kudreti ilahidir, göklerden verilmiştir. Bu kudret, şamanın başı üzerine bir bulut olarak gelir ve ebemkuşağı şekline girerek başını ve vücudunu doldurur. Bu nedenle her şamanın davulunda ebemkuşağı resmi de bulunur. Şamanın ritüeli için en önemli olan nesne davuludur. Altaylılar ve Sahalar bu davullarına “tüngür” derler. Kozmik ağaç şamanlığın temel ögesidir. Şaman davulunu onun odunundan yapar. Türklerde davulun kasnağının yapılacağı ağaç, genel olarak kayın ve sedir ağacındandır. Aynı şekilde davulun iç taraftaki sapı da bu ağaçlardan yapılır. Bu ağaçlar Türkler tarafından kutsal kabul edildiği için kullanılmıştır. Göğün direği yani kozmik ağaç üç evren bölgesini birbirine bağlar. Bunlar; Gökyüzü, Yeryüzü ve Yeraltı’dır. Davul ortasında “Göğün Direği” vardır. Bu desen Yaşam Ağacı olarak da adlandırılır. Dünyanın eksenini simgeler.
Davul bir tür mikrokozmostur.
Davulun yüzeyini teşkil eden derinin alınacağı hayvan da gelişigüzel seçilemez. Bu seçimin av kültleri ile ilişkisi olduğuna inanan araştırmacılar en çok geyik ya da dağ keçisinin derisinin kullanıldığını söylerler. Davul yapıldıktan sonra üzerine simgesel anlamı olan resimler yapılır. Davul üzerinde oklu insanlar, kuşlar, atlar, Erlik’in ve Ülgen’in oğul ve kızlarının resimleridir. Ayrıca kuş ve yılan resimlerine de yer verilir.
Altay, Hakas, Telüt, Tehengit, Şor, Kumadin davulları desenleri açısından benzerlik göstermektedir. Altay ve Sayan Türklerinde daha çok gök ve yer altı aleminin simgeleri yer almaktadır. Buna karşılık bazı Altay kavimlerinde yer varlıklarının tasvirlerine de özenle yer verilmiştir. Yeryüzü bölümüne, Orta dünya da, denilmektedir. İster Yakut, Altay-Sayan, isterse de Moğol, Buryat Şamanlarının davulu olsun bir benzerlik oluşturmaktadır. Fark Şamanın bireysel düşüncesiyle belirlenmektedir. Bu da Şamanın davuluna evrenselliğini yüklediğini göstermektedir.
Şamanik yolculuk ruhun özüyle bağ kurma yolculuğudur. Şamanik yolculukta içgörü geliştirmek ve kendinin sırlara vakıf olması nedenli bir yolculuğa çıkılmaktadır. Kam davulunun ritmleri kişilerin düşünce akışını durdurmakta ve Alfa dalga boyutunda meditatif bir bilince çekmektedir.
Kullanılan ritmler ise;
- Yılan ritmi;
<üç yavaş vuruş>
Yeni bir şeye sahip olma ,
işi gücü toparlama - Geyik ritmi ;
<iki yavaş, iki hızlı ritm>
Uğur, hamile kadınların doğurması,varlıkların paylaşılması, yolculuk - Kaplumbağa ritmi;
<bir vuruş iki hızlı vuruş>bir vuruş
bağışıklık, uyumu şaplamak-
yeni bir oluşum için temel sağlamak - Boğa Ritmi <bir vuruş- dört hızlı vuruş> , düşmanları püskürtme, maddi kalkınma, fiziki gücün bir araya yığılması
- Balıkçıl kuşu ritmi;
<iki hızlı- iki yavaş>
karşıya çıkan engelleri aşmak
sevgiye yardım etmektir. - Örümcek ritmi;
<iki hızlı- bir normal>iki hızlı- üreticilik, negatif enerjiden temizlenmek - Ayı ritmi;
<Dörthızlı +bir vuruş>
Mevki korumak, engelleri kaldırmak, içine gömülmek - Kaplan ritmi ;
<hareket-ritmleri>
Birsen SUNGURAY
Yararlanılan Kaynaklar;
Michel Perin, Şamanizm, (Çev. Bülent Arıbaş), İstanbul, 2003
Mircea Eliade, Şamanizm, (Çev. İsmet Birkan), Ankara, 1999
Yaşar Çoruhlu, Türk Mitolojisinin Ana Hatları, İstanbul, 2000